Arnhem heeft zijn Sonsbeektentoonstelling met het thema Grandeur, heel mooi, maar eerlijk gezegd is die titel een beetje gezocht. Wil je grandeur zien, dan moet je naar de tuinen van Het Loo. Dit heeft een voor Nederland ongekende allure. Ik vermoed hier – op afstand – de hand van Beatrix; zij heeft het lef, de stijl en de smaak om zoiets door te zetten. Ik voorspel dat dit ook internationaal een topper gaat worden. Weinig tuinen kunnen zich hiermee meten.

Eerst een overzicht van hoe het in elkaar zit: links de plattegrond met de naamgeving van de verschillende tuinen; vervolgens de boventuin, zoals nu net gerestaureerd naar een tekening uit ca 1700, dan een overzicht van de tuin naar ontwerp van ca 1800, en een foto van huis en tuin volgens datzelfde ontwerp, genomen in 1975, vxf3xf3r de eerste restauratie. (Foto vanuit zuid naar noord).

Het Oude Loo werd in 1684 gekocht door Willem III (1650 – 1702), stadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Provincixebn. In 1686 is Het (nieuwe) Loo gereed voor zijn echtgenote, de Engelse kroonprinses Mary Stuart (1662 -1694). In 1688 aanvaarden Willem en Mary het Koningschap van Engeland, en daarmee is Het Loo dus een paleis van de Engelse Koning geworden. In 1692 wordt het uitgebreid overeenkomstig die status. Beiden zijn tuinliefhebbers en de tuin wordt aangelegd volgens de principes van de formele tuin. Daniel Marot wordt ingeschakeld om paleis en tuin te verfraaien.

Eind 18e eeuw kwam de mode van de romantische landschapstuin opzetten. Een dergelijke tuin was bovendien goedkoper te onderhouden. Daarom ook hier een dergelijk ontwerp en realisatie. Koning Lodewijk Napoleon woonde hier omstreeks 1805 – 1810. Het paleis werd volledig wit gepleisterd en van de formele tuin bleef niets over. Bijna 200 jaar was het feitelijk niet meer dan een groot landgoed, aardig maar doorsnee.

Van 1977 – 1984 werd de eerste grote restauratie uitgevoerd; de tuinen werden grotendeels hersteld; het pleisterwerk verdween. Het Loo werd in 1984 opengesteld als museum. In 2000 was deze restauratie compleet. Inmiddels was echter een oude plattegrond van de boventuin gevonden, en in 2003 is de voorbereiding begonnen om deze boventuin volgens oorspronkelijk ontwerp te restaureren. Deze restauratie is recent (april 2008) afgerond.

Het resultaat is overweldigend. Dit is perfectie tot in het detail. Ik haal aan wat de (Engelse) lijfarts van de Koning, Walter Harris, in 1699 schreef over de tuinen: "De tuinen van Het Loo zijn zo beroemd en zo opmerkelijk voor alle omliggende provincies, dat belangstellenden, zowel uit verschillende delen van Duitsland, als uit alle Verenigde Provincixebn, zich geregeld daarheen begeven om hun nieuwsgierigheid tevreden te stellen." In vele opzichten kon Het Loo zich meten met Versailles, in enkele opzichten had Het Loo meer te bieden.

Zo werd het water op Het Loo aangevoerd vanuit sprengenbeken op de Veluwe, waardoor automatisch druk op het water stond terwijl het helder en fris was, en niet – zoals in Versailles – stonk. Harris: "… omdat het water daar (in Versailles) spoedig tot bederf overgaat, en zodra de fonteinen in werking zijn gezet, er een vieze lucht verspreid wordt in de tuinen". De fonteinen van Het Loo spoten net zo hoog als in Versailles, maar zonder machinerie, dank zij de beken van de Veluwe.

Ik denk dat Harris posthuum opnieuw zijn gelijk krijgt en hoop dat velen van deze tuinen zullen genieten.